fbpx

Ο οινοπαραγωγικός πλούτος της Κρήτης και η σύγχρονη ιστορία του

από Stella Astirakaki
64 προβολές
cretan winery

Εν έτη 2018, θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε αρχικά στο γεγονός πως η Κρήτη διαθέτει και παράγει ποιοτικό κρασί, με προσήλωση στις αυτόχθονες οινοποιήσιμες ποικιλίες του νησιού. Πού οφείλεται όμως αυτή η «στροφή στην ποιότητα» και η επιστροφή στις ρίζες μας; (Για τους αγαπημένους τουϊτεράδες και γνώστες αμπελουργίας εδώ κολλάει το #diplis)

Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι οι άνθρωποι και η αλλαγή στον τρόπο σκέψης. Τι άλλο θα μπορούσε να είναι άλλωστε; Η εκπαίδευση λοιπόν στην οινολογία και Αμπελουργία, η μελέτη καλών πρακτικών σε άλλες οινοπαραγωγικές ζώνες του κόσμου, η έρευνα και οι πειραματικές οινοποιήσεις συναθροίζουν τη λογική και την «φιλοσοφία» της νέας γενιάς των οινοποιών, γεωπόνων και οινολόγων που αναλαμβάνουν τα σκήπτρα της Κρητικής Γης και την διαχείρισή αυτής, για να παράξουν ένα προϊόν με ταυτότητα και τοπωνύμιο «Κρήτη», μοναδικής προέλευσης και ιδιαίτερα προσεγμένο.

Διορθώνοντας τις λάθος αποφάσεις των παλαιότερων γενεών, σε ότι αφορά το αμπέλι και την οινοποίηση, αλλά συγχρόνως «αγκαλιάζοντας» με σεβασμό την εμπειρία και την χρόνια μελέτη μιας «βιοδυναμικής» εποχής των προγόνων τους, ξεκινούν να γράφουν τη δική τους ιστορία, ρισκάροντας να δώσουν ταυτότητα και ποιότητα στην έννοια Κρητικός Οίνος.

Οι λέξεις Βιδιανό, Δαφνί, Πλυτό, Λιάτικο, Ρωμέικο, Θραψαθήρι, Μοσχάτο Σπίνας, Κοτσιφάλι και Μαντηλάρι, ήταν σχεδόν άγνωστες για τους οινόφιλους μέχρι και τις αρχές του αιώνα που διανύουμε. Το κλειδί όμως για να αντιληφθεί κανείς την ταυτότητα των παραπάνω ποικιλιών, δεν ήταν απλά η καλλιέργεια και η οινοποίηση τους, ήταν κυρίως η εμφιάλωση μονοποικιλιακά. Δηλαδή, όταν επιθυμούμε να προβάλλουμε ταυτότητα «Κρήτη», με εργαλείο τις τοπικές ποικιλίες και πως αυτές ευδοκιμούν στα διαφορετικά μικροκλίματα του τόπου, τότε οινοποιούμε και εμφιαλώνουμε μία ποικιλία σταφυλιού ανά ετικέτα. Ποιοί ήταν λοιπόν, οι πρώτοι οινοποιοί που πούλησαν μονοποικιλιακές κρητικές ετικέτες στην αγορά; Ας κάνουμε μαζί, την ιστορική αναδρομή!

Βιδιανό – Λευκή Ποικιλία

Δεν θα μπορούσαμε ν’ αρχίσουμε την ιστορική μας αναδρομή με κάτι άλλο, παρά μονάχα με την ποικιλία Βιδιανό. Κι αυτό γιατί σήμερα παρατηρούμε τουλάχιστον 25 μονοποικιλιακές ετικέτες κρασιού στην Κρήτη από 20 διαφορετικά οινοποιεία της Κρήτης, τα οποία ανήκουν σε ίδιες ή και σε διαφορετικές αμπελουργικές ζώνες του νησιού. Όλα ξεκίνησαν από τις πειραματικές μικροοινοποιήσεις του Βιδιανού από το Κτήμα «Φανταξομέτοχο», της Οινοποιίας Μπουτάρη. Στη συνέχεια έκανε την εμφάνισή του το πρώτο χαρμάνι Βιδιανό–Πλυτό από το οινοποιείο Ρους-Ταμιωλάκη, ενώ ο πρώτος οινοποιός που έβγαλε στην αγορά Μονοποικιλιακό Βιδιανό ήταν ο Νίκος Δουλουφάκης, στις αρχές του 2000, με την ετικέτα «Δάφνιος».

Η πίστη του για την δυναμική της συγκεκριμένης ποικιλίας δεν σταμάτησε εκεί, μιας και είναι ο μοναδικός οινοποιός μέχρι σήμερα που οινοποιεί το Βιδιανό σε 4 διαφορετικά στυλ: δεξαμενής, βαρελάτο (1η εσοδεία 2008), το αφρώδες με τη μέθοδο της Καμπανίας (1η εσοδεία 2013) και φυσικό από το 2016 κι έπειτα. Τη σκυτάλη, για φυσικό Βιδιανό βιοδυναμικής καλλιέργειας και χωρις προσθήκες θειώδους, έλαβαν το 2017 το Κτήμα Πατεριανάκη και το Οινοποιείο Silva-Δασκαλάκη.

cretan red grapes

Στιγμιότυπο από τον τρύγο του οινοποιείου για την παραγωγή του Επιδόρπιου Λιάτικου © Silva-Daskalakis Winery

Τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να πλαισιώσουν ένα Βιδιανό, ποικίλουν κάθε φορά λόγω της διαφορετικότητας του terroir ανά ζώνη. Όμως, θα μπορούσαμε να σημειώσουμε έντονα στοιχεία πυρηνόκαρπων φρούτων, άνθη εσπεριδοειδών, βοτανικότητα και ορυκτότητα. Ανάλογα και με τη ζώνη φύτευσης, μερικά στοιχεία που αναφέραμε είναι εντονότερα, ενώ κάποια σχεδόν ανύπαρκτα. Σαφώς και η διαδικασία οινοποίησης φέρει αντίστοιχη ευθύνη για το αποτέλεσμα στη φιάλη.

Θραψαθήρι – Δαφνί – Πλυτό – Μελισσάκι – Λευκές Ποικιλίες

Συνεχίζοντας την εξερεύνηση των πρωτεργατών, που ανάδειξαν μοναδικές γηγενείς ποικιλίες, προχωράμε στο Οινοποιείο Λυραράκη. Από το 1992, ξεκίνησαν οι πρώτες φυτεύσεις του αμπελώνα Ψαράδες, στο Αλάγνι Ηρακλείου, με τις ποικιλίες Πλυτό και Δαφνί. Ήταν οι πρώτοι που αναβίωσαν τις -πάρα λίγο χαμένες από την ασθένεια της Φυλλοξήρας– ποικιλίες. Το 2007 εμφανίζεται στην αγορά το Μονοποικιλιακό Θραψαθήρι από τον Αμπελώνα Αρμί. Σειρά είχε το Μελισσάκι, μια ποικιλία με ξεχωριστό ταμπεραμέντο (στοιχεία από κερήθρα μελισσών) όσο και το Δαφνί (στοιχεία δάφνης και δενδρολίβανου με εξαιρετική δυναμική παλαίωσης). Μέχρι και σήμερα εξακολουθούν να τις οινοποιούν μονοποικιλιακά, σημειώνοντας και σχεδιάζοντας στην ετικέτα τους τον αμπελώνα που προσέφερε το αποτέλεσμα στην φιάλη. Το Οινοποιείο Rhous–Ταμιωλάκη από το 2005, εξακολουθεί να παράγει χαρμάνι Βιδιανό–Πλυτό με την εμβληματική ετικέτα «Skipper».

cretan winery

Το επισκέψιμο οινοποιείο. με την ιδιαίτερη κλίση του ιδιόκτητου αμπελώνα © Rhous-Tsimolaki Winery

Μοσχάτο Σπίνας – Λευκή Ανθική Ποικιλία

Ο συγκεκριμένος κλώνος του Μοσχάτου, παρατηρήθηκε στο χωριό Σπίνα, του Νομού Χανίων, ενώ το πρώτο μονοποικιλιακό Μοσχάτο Σπίνας, παράχθηκε το 2007 από το Οινοποιείο Στραταριδάκη, το οποίο βρίσκεται στα Καστελλιανά του Ν. Ηρακλείου. Συγχρόνως ορίζεται και ως το νοτιότερο οινοποιείο της Ευρώπης! Από τα πρώτα οινοποιεία βιολογικής καλλιέργειας, ήταν το Κτήμα Πατεριανάκη, το οποίο οινοποιούσε το Μοσχάτο Σπίνας μαζί με Βιδιανό (2008-2012), ενώ το 2013 λάνσαρε την πρώτη του ετικέτα από Μοσχάτο Σπίνας 100%.

Στο Μοσχάτο Σπίνας, παρατηρούμε έντονα ανθικά αρώματα όπως γιασεμί, τριαντάφυλλο ή και άνθη εσπεριδοειδών, ενώ σε κάποια κρασιά αναδεικνύονται εξίσου στοιχεία από βασιλικό. Αν και οινοποιείται και σε επιδόρπιο στυλ, όποιος έχει δοκιμάσει Μοσχάτο εκτός Κρήτης, εντυπωσιάζεται ιδιαιτέρως από την ξηρή version του Κρητικού Μοσχάτου.

Λιάτικο – Ερυθρή Ποικιλία

Στρέφοντας το βλέμμα στις ερυθρές τοπικές ποικιλίες της Κρήτης, δεν θα μπορούσαμε να μη μιλήσουμε αρχικά για το Λιάτικο. Ένα σταφύλι δύσκολο στην καλλιέργεια και στην οινοποίηση, αλλά εξαιρετικής δυναμικής, ως προς την ανάδειξη τοπωνύμιου «Κρήτη». Οι πρόγονοι αμπελουργοί της Κρήτης, έδωσαν την ονομασία «Λιάτικο» στη συγκεκριμένη ποικιλία, διότι κάθε Ιούλιο συνηθιζαν να τρυγούν και να συλλεγουν τα σταφύλια της. Αν και λόγω της τοπικής κλιματικής αλλαγής, η συγκομιδή των Λιάτικων δεν γίνεται πλέον απαραίτητα τον Ιούλιο, εξακολουθεί να ανήκει στις ποικιλίες που συλλεγονται πρώτες, κατα τη διάρκεια του ετήσιου τρύγου. Ο Νικος Δουλουφάκης, μέχρι και το 1993 καλλιεργεί τα πρώτα του αμπέλια Λιάτικο και το 1996 βγαίνει στην αγορά η πρώτη Μονοποικιλιακή ετικέτα «Δάφνιος». Ένα κρασί με τη σήμανση ΠΟΠ (ΟΠΑΠ) Δαφνές, με Λιάτικο Ξηρό. Αρκετοί Sommeliers της Γαλλίας, της Αμερικής και της Αγγλίας θα το παρομοιάσουν με το Pinot Noir της Κρήτης. Ένα κρασί ελάχιστα τανικό, με έντονα αρώματα κόκκινων φρούτων και τσιμπημένη οξύτητα, με ενδιαφέρουσες εναλλαγές όσο το κρασί παλαιώνει στην φιάλη.

Στην επιδόρπια version του Μονοποικιλιακού Λιάτικου, συναντάμε πρώτα το Οινοποιείο Μπουτάρη με το «Ιουλιάτικο» και το Οινοποιείο Silva–Δασκαλάκη με το «Emilia». Το τελευταίο, σημαίνεται και ως Προϊόν Ονομασίας Προέλευσης «Δαφνές». Με έντονα τα στοιχεία αποξηραμένων φρούτων, γαρύφαλλου και πικρής σοκολάτας, το απολαμβάνουμε παγωμένο σόλο ή και με τη συνοδεία γιαουρτιού, φέτας ή και ανθόγαλου για να ισορροπήσουμε την πυκνότητα και τη γλύκα στο στόμα.

cretan grapes

Τρύγος στο Οινοποιείο Πατεριανάκη © Domaine Paterianakis

Κοτσιφάλι –Μαντηλάρι – Ερυθρές Ποικιλίες

Ελάχιστες ετικέτες κυκλοφορούν με Μονοποικιλιακό Κοτσιφάλι από το Οινοποιείο Λυραράκη, το Κτήμα Ζαχαριουδάκη και το Οινοποιείο Μιχαλάκη, ενώ αντίστοιχα από Μαντηλάρι θα βρούμε το Οινοποιείο Λυραράκη, το Οινοποιείο Ντουράκη και το Οινοποιείο Μιχαλάκη.
Το Κτήμα Γαβαλά οινοποιεί το πρώτο Κρητικό Nouveau το 2016, με 100% Μαντηλάρι.

Αρκετά οινοποιεία εξακολουθούν να παράγουν χαρμάνι Κοτσιφάλι-Μαντηλάρι μιας και πιστεύουν άρρηκτα πως το Κοτσιφάλι θα αποδώσει σώμα, ενώ το Μαντηλάρι χρώμα και σπιρτάδα στο κρασί. Το Κοτσιφάλι παλαιώνοντας προσδίδει έναν απόηχο δέρματος με σοβαρή οξύτητα, ενώ το Μαντηλάρι βοηθά με το βαθύ ρουμπινί χρώμα του και τον μπαχαρένιο του χαρακτήρα.

Το Κτήμα Πατεριανάκη διατηρεί την ετικέτα «Domaine» ΠΟΠ Πεζά από το 1997, παραμένοντας από τα πρώτα οινοποιεία της περιοχής των Πεζών, το οποίο ακόμη συνεχίζει να διατηρεί τη σήμανση ΠΟΠ στο ερυθρό του.

Σε επιδόρπιο στυλ, ανακαλύπτουμε έναν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα της ποικιλίας, από τα βιολογικής καλλιέργειας οινοποιεία: το Κτήμα Ζαχαριουδάκη (Υπερώριμος Τρύγος 2011) και το Οινοποιείο Στυλιανού (Φυσικός Λιαστός 2013). Δοκιμάζοντας, διακρίνουμε έντονα τα στοιχεία αποξηραμένου σύκου δαμάσκηνου και σταφίδας, ίχνη ξηρών καρπών και νότες καραμέλας.

cretan winery

Χανιώτικος αμπελώνας στο πολύπλευρο ανάγλυφο της περιοχής © Manousakis Winery

Ρωμέικο – Ερυθρή Ποικιλία

Μια Χανιώτικη ποικιλία, αρκετά ευοξείδωτη και χρωματικά ασταθής, η οποία ενώ χαρακτηρίζεται ως ερυθρή, αποδίδει ιδιαίτερα αποτελέσματα λευκής οινοποιήσης, με πρωτεργάτη τον Αντρέα Ντουράκη, από το Οινοποιείο Ντουράκη. Από το 1988 ξεκίνησε τις πειραματικές μικρόοινοποιήσεις ερυθρού και λευκού στυλ, καταλήγοντας να πουλάει στην αγορά μέχρι και σήμερα, συλλεκτικές φιάλες εσοδείας του 1997 Ρωμέικο Blanc de Noir.Αν δοκιμάζαμε τώρα μια φιάλη του 1997, το κεχριμπαρένιο χρώμα του και τα έντονα ώριμα φρούτα (μπανάνα, ανανάς), με νότες από ξηρούς καρπούς, θα ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά που θα παρατηρούσαμε. Στη συνέχεια, ετικέτες λευκής οινοποίησης, παράγουν το Οινοποιείο Μανουσάκη και η Μονή Αγίας Τριάδας, με τις ετικέτες «Romeiko» και «Δυτικός» αντίστοιχα. Αξίζει να θυμόμαστε επίσης πως το Οινοποιείο Καραβιτάκη, λανσάρει στην αγορά το πρώτο επιδόρπιο από Ρωμέικο και ένας νέος κύκλος ξεκινά!

Ολοκληρώνοντας την ιστορική αναδρομή, αξίζει να αναφερθούμε στη σημαντικότητα του πολυμορφικού ανάγλυφου του τόπου, το οποίο παραμένει σχεδόν αμετάβλητο ανα τους αιώνες. Η διευρεύνηση και μελέτη των διαφορετικών οινοπαραγωγικών περιοχών της Κρήτης, καθώς και το ποια ποικιλία ευδοκιμεί ανα περιοχή, αποτελεί μείζον ζήτημα για την μελλοντική ανέλιξη του Κρητικού Αμπελώνα. Το κλειδί της επιτυχίας ή και της αποτυχίας, ανήκει αδιαμφισβήτητα στους στόχους και το όραμα των ανθρώπων του οινικού κλάδου.

Stella Astirakaki

Stella Astirakaki is Creative Manager at Wine Walkers Crete and Project Manager at Wines of Crete since 2011. She has been certified by the official WSET organization and has attended KAA lessons. on "Viticulture & Oenology".

Σχετικά Άρθρα